พจนานุกรมออนไลน์ ภาษาล้านนา - ไทย ฉบับไม่เป็นทางการ
จาก
พจนานุกรมล้านนา ~ ไทย ฉบับแม่ฟ้าหลวง (ฉบับปรับปรุงครั้งที่ ๑)
รวบรวมโดย ศาสตราจารย์ ดร.อุดม รุ่งเรืองศรี

 

อักษรธรรมล้านนาสร้างจากชุดอักษรล้านนา font lanna LN TILOK
ของสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
http://art-culture.chiangmai.ac.th/fontlanna/

 

ก /k/ ก๋ะ

++++พยัญชนะตัวแรก มีระดับเสียงเท่ากับวรรณยุกต์จัตวาในภาษาไทกรุงเทพฯ ใช้เป็นพยัญชนะต้น และเป็นตัวสะกดกับตัวตามในภาษาบาลีสันสกฤต

 

 

ข /kh/ ข๋ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๒ เป็นอักษรสูง ใช้เป็นพยัญชนะต้น กับใช้เป็นตัวตามในศัพท์ที่มาจากภาษาบาลีหรือภาษาสันสกฤต

 

 

ฃ /*x/ ข๋ะ

++++เป็นอักษรตัวที่ ๓ ในระบบอักษรธรรมล้านนา เป็นอักษรที่มีมีการใช้อย่างกว้างขวางหรือเป็นปรกติ แต่พบว่ามีการใช้ในคัมภีร์ใบลานซึ่งพบในจังหวัดแพร่และจังหวัดน่านเป็นส่วนใหญ่ ไม่ปรากฎบ่อยครั้งนักในเอกสารที่พบในจังหวัดเชียงใหม่หรือลำพูน ประกอบกับการใช้อักษร ฃ นี้ ยังไม่เด่นชัด เพราะเห็นว่าคำใดที่ใช้อักษรนี้เป็นพยัญชนะต้น คำดังกล่าวก็ใช้อักษร ข, ขร แทนได้โดยไม่ทำให้เสียงหรือความหมายต่างกัน และในการเขียนนั้น ก็มิได้มีหลักเกณฑ์ที่ตายตัวว่าจะต้องใช้อักษร ฃ นี้กับศัพท์ใด เพราะเห็นได้ชัดว่ามีการเขียนโดยใช้อักษร ฃ และ ข สับกันในศัพท์เดียวกัน และอยู่ในข้อความที่ใกล้เคียงกัน โดยเหตุนี้ ในพจนานุกรมนี้จึงอาจบันทึกได้ว่าเคยปรากฎการใช้อักษร ฃ นี้ในฐานะพยัญชนะต้นของคำในอดีต แต่ปัจจุบันไม่นิยมใช้แล้ว อันเป็นอุบัติการณ์อย่างเดียวกับที่เกิดขึ้นกับอักษร ฃ ในภาษาไทยนั้นนั่นเอง

++++และที่น่าสังเกตมากก็คือ การที่มีการเขียน ขร- ในกลุ่มคำจำนวนหนึ่งนั้น อาจเป็นร่องรอยของอักษร ฃ ก็ได้ เพราะอักษร ร ที่กำกับอยู่นั้น เป็นสัทสัญญลักษณ์ให้ออกเสียง ฃ และเมื่อร่องรอยการใช้อักษร ฃ ยังมีให้เห็นอยู่ หากจะตัดอักษรนี้ไปจากสารบบของคำ ก็ย่อมหมายถึงอาชญากรรมทางภาษาอย่างชัดแจ้ง ทำให้ต้องพยายามค้นหาคำที่อักษร ฃ นี้ขึ้น เพื่อให้เห็นอดีตแห่งอักษรศาสตร์ล้านนา และจากการศึกษาของศาสตราจารย์ Fang Kuei Li ท่านเห็นว่าอักษร ฃ นี้เป็นพยัญชนะสำคัญอันหนึ่งในภาษา ไทดั้งเดิม (ไทดั้งเดิม) ซึ่งมีเสียงเสียดแทรกและไม่ก้อง และท่านได้สันนิษฐานศัพท์ที่เคยใช้อักษรนี้เป็นพยัญชนะต้นได้ส่วนหนึ่ง ซึ่งอาจสถาปนารูปศัพท์ให้ตรงกันกับศัพท์สันนิษฐานไว้ดังปรากฎในพจนานุกรมเล่มนี้

 

 

ค /g/ ก๊ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๔ เป็นอักษรต่ำ มีเสียงคล้ายอักษร ก ในภาษาไทกรุงเทพฯ ใช้เป็นพยัญชนะต้นและเป็นตัวสะกดกับตัวตามในภาษาบาลีเป็นต้น ถ้ามีอักษร ร กำกับอยู่ เป็น คร แล้ว จะออกเสียง /kh/ หรือเสียงพยัญชนะ ค ของไทกรุงเทพฯ

 

 

ฅ /kh/ คะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๕ เป็นอักษรต่ำ มีพื้นเสียงเท่ากับเสียงของอักษร ค ในภาษาไทกรุงเทพฯ และมีพื้นเสียงเท่ากับ คร ในภาษาล้านนา มักจะมีการใช้ ฅ และ คร แทนที่กันได้เสมอ โดยที่ความหมายของศัพท์ไม่ต่างกัน ใช้เป็นพยัญชนะต้น สันนิษฐานว่า ฅ เป็นอักษรที่สร้างขึ้นมาใหม่ แทน คร

 

 

ฆ /kh/ คะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๖ เป็นอักษรต่ำ ใช้เป็นพยัญชนะต้นและตัวสะกดในมาตราแม่กก ในคำที่มาจากภาษาบาลีเป็นส่วนใหญ่

 

 

ง / งะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๗ นับเป็นอักษรต่ำ ใช้เป็นพยัญชนะต้นและเป็นตัวสะกดในมาตราแม่กง

 

 

จ / c / จ๋ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๘ พยัญชนะตัวต้นในวรรคที่ ๒ นับเป็นอักษรสูง ใช้เป็นพยัญชนะต้น กับใช้เป็นตัวสะกดและตัวตามในศัพท์ที่มาจากภาษาบาลี - สันสกฤต เป็นต้น

 

 

ฉ / s / ส๋ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๙ นับเป็นอักษรสูง ใช้เป็นพยัญชนะต้นหรือตัวตามในศัพท์ที่มาจากภาษาบาลี สันสกฤต หรือภาษาขอมและคำยืมบางคำ รวมทั้งปรากฎในศัพท์โบราณไม่มากนัก คนล้านนาออกเสียงอักษรนี้เท่ากับ ส จึงทำให้มีการเขียนสับกันระหว่างอักษรทั้งสองตัวนี้ ในที่นี้ได้พยายามเสนอคำที่น่าจะเขียนด้วยอักษร ฉ เป็นพยัญชนะต้น ซึ่งบางคำเป็นศัพท์ที่น่าจะมีมาแต่เดิม และบางศัพท์ได้สถาปนาขึ้นมาใหม่ เพื่อให้สอดคล้องกับที่มาของศัพท์ นอกเหนือไปจากที่เสนอรวมไว้ร่วมกับศัพท์อื่น ดังที่มี จ หรือ ส ที่มักปรากฎในฐานะเป็นพยัญชนะต้นของศัพท์นั้นๆ แล้ว

 

 

ช / ch / จ๊ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๐ นับเป็นอักษรต่ำ ใช้เป็นพยัญชนะต้นและเป็นตัวสะกดหรือตัวตามในคำที่มาจากภาษาบาลีเป็นต้น พื้นเสียงจะออกเสียงเท่ากับพื้นเสียงของ จ ในภาษาไทกรุงเทพฯ

 

 

ซ / s / ซะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๑ นับเป็นจำพวกอักษรต่ำ ใช้เป็นพยัญชนะต้น พบว่ามีการใช้ ชร แทน ซ ก็มี

 

 

ฌ / s / ซะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๒ เป็นอักษรต่ำ มักปรากฎในคำที่ยืมมาจากภาษาบาลี สันสกฤตและขอม

 

 

ญ / / ญะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๓ เป็นอักษรต่ำ ใช้เป็นพยัญชนะต้นในคำที่มาจากภาษาบาลี สันสกฤต และขอม หรือคำที่ยืมมาจากภาษาไทกรุงเทพฯ บางคำ แม้ปรากฎการใช้ในแง่ของพยัญชนะต้นของศัพท์ในภาษาล้านโดยตรง เช่นจารึกวัดเชียงมั่น เชียงใหม่ พ.ศ. ๒๑๒๔ แต่ก็เป็นอักษรฝักขามและใช้เพียงบางครั้ง และเป็นการเขียนที่ยังใช้สับกับ ย อยู่ จึงไม่อาจใช้เป็นมาตรฐานได้

 

 

ฏ / t / (หละ) ต๋ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๔ เป็นอักษรต่ำ ปรากฎในคำที่มาจากภาษาบาลี ในเอกสารใบลาน นิยมใช้เป็นตัวสะกดในมาตราแม่กดแทน ด ในภาษาล้านนาอีกด้วย อักษร ฏ นี้น่าจะปริวรรตเป็น ฎ ได้ในบางคำที่เป็นคำยืมจากไทกรุงเทพฯ เช่น กฎหมาย, กฤษฎีกา และกรกฎาคม เพราะอักษรล้านนาไม่ใช่ ฎ

 

 

ฐ / th / (หละ) ถ๋ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๕ เป็นอักษรสูง ปรากฎในคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต

 

 

ฎ ฑ ด / d / ด๋ะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๖ เป็นอักษรกลาง ใช้เป็นพยัญชนะต้นและตัวสะกดในมาตราแม่กด ของศัพท์ในภาษาล้านนาและภาษาบาลี ซึ่งเมื่อเขียนในฐานะพยัญชนะต้นของศัพท์ภาษาบาลีแล้ว จะปริวรรตเป็นอักษร ฑ และเมื่อเขียนในฐานะพยัญชนะต้นของศัพท์ที่มาจากภาษาขอมหรือภาษาบาลีสันสกฤตผ่านขอมแล้ว จะปริวรรตเป็นอักษร ฎ แต่หากเป็นศัพท์ภาษาล้านนาหรือคำที่ยืมมาใช้ในล้านนานานแล้ว จะใช้รูปอักษร ด

 

 

ฒ / th / (หละ) ทะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๗ เป็นอักษรต่ำ ใช้เป็นตัวตามในศัพท์ภาษาบาลีและสันสกฤต ไม่ปรากฎในฐานะพยัญชนะต้นของศัพท์ภาษาล้านนา

 

 

ณ / n / (หละ) นะ

++++พยัญชนะตัวที่ ๑๘ เป็นอักษรต่ำ ใช้เป็นพยัญชนะต้น ตัวสะกดและตัวตามในศัพท์ภาษาบาลีสันสกฤต

 

 

 

 

 

สมุดเยี่ยม +++ ค้นหาข้อมูล

 

m i n i 2 6 4 (a) hotmail .com

 

 







 

 

eXTReMe Tracker